De Nederlands Hervormde Kerk van Vierhuizen

Het oudste gedeelte van de kerk is vermoedelijk van rond 1200. Een rechthoekige zaalkerk van twaalf meter lang en acht meter breed, gebouwd van tufsteen. Deze steensoort is afkomstig uit het Eifelgebergte in Duitsland. Via grote rivieren, als de Rijn en de IJssel, werd deze steen naar Utrecht en Deventer vervoerd, vanwaar ze werd doorverkocht naar o.a. Vierhuizen om daar als bouwmateriaal voor de kerk te dienen. Omstreeks 1250 gingen de monniken over op grote bakstenen, zogenaamde kloostermoppen, omdat het vervoer van tufsteen dermate kostbaar werd dat het voordeliger was om de stenen uit "eigen grond" te bakken.

Aan de oude Romaanse kerk werd tegen het jaar 1400 een gotisch koor gebouwd. Dit koor is een vierkant van acht meter lang en breed, waarvan in de muren nog sporen van het aaneenhechten te vinden zijn.
Los van de kerk stond een zware zadeldaktoren, ook van tufsteen, ongeveer 14 meter ten zuid-westen van de kerk. Volgens een oude overlevering zou deze toren gebouwd zijn van stenen, afkomstig van een kerk met zadeldaktoren van een dorp dat op het Uitland heeft gelegen. Dit dorp, Maddens, wordt omstreeks 1400 nog vermeld op de decanaatslijsten der Friese Gouwen. Op de lijst van parochiekerken van 1559 komt Maddens niet meer voor. Het Uitland was een stuk buitendijks kwelderland ten zuid-westen van Vierhuizen gelegen achter de Panserpolder. In 1626 was het nog 110 jukken groot, doch bij de inpoldering van de Lauwerszee in 1969 was het, op een klein gedeelte na, weggespoeld.

In 1630 werd in deze zadeldaktoren een nieuw gegoten klok gehangen met als opschrift: Anno 1630 hebben Anna Lewe, arfvrouw tho Asinga, Frow tot Panser etc. en de Geert Lewe en Anna Lewe, Joncker en de Frow tot Bewsum etc. als enigste collatoren tot Vierhuizen ter eeren Godes deze clocke laten gieten - M. Nicolas Rovier, - Andre Aubertin me fererunt I.L. (= hebben mij hier gemaakt) Claes Hendrik Eppe Gerits, Vogden.

In 1644 werd de kerk duchtig onder hande genomen, zozeer dat latere geslachten doorgeven dat er een nieuwe kerk zou zijn gebouwd. Waarschijnlijk werd toen het oude gedeelte opgetrokken tot de hoogte van het koor en werden de ramen vergroot.

In 1839 werd de oude losstaande toren afgebroken en in 1844 wordt een nieuwe tegen de kerk staande naaldtoren gebouwd. De stang met windwijzer van de oude toren wordt weer gebruikt voor de nieuwe toren. Tevens komt er een uurwerk in met wijzerplaten.

Waarschijnlijk, om de kosten van deze operatie te bestrijden, wordt op 8 april 1840 per advertentie een grote partij afbraak van de oude toren en tevens de klok met de uitmuntende klank te koop aangeboden. Door een intekenlijst rond te laten gaan, waarop 53 personen hebben getekend, zal de opbrengst hiervan zodanig zijn meegevallen dat de klok niet werd verkocht maar in de nieuwe toren gehangen.

In 1869 worden kerk en toren bepleisterd met portland-cement. Het orgel uit 1845 wordt in 1875 verwijderd om in 1893 plaats te maken voor het huidig orgel geleverd door de fa. P. van Oekelen, dat nog in goede staat verkeerd. Dit orgel heeft zes stemmen.

Zie ook:
Geschiedenis van de kerk van Vierhuizen.
Uit de Dorpsbabbel 51
Uit de Dorpsbabbels 53 t/m 57 over de periode 1868 - 1927